Co robić, gdy pracodawca spóźnia się z wypłatą?


Co robić, gdy pracodawca spóźnia się z wypłatą

Z danych Państwowej Inspekcji Pracy wynika, że sytuacja, w której pracodawca spóźnia się z wypłatą wynagrodzenia, wciąż jest w Polsce dość częsta. Wiele problemów tego typu wynika ze zwykłych przeoczeń, błędów i nagłych sytuacji. Jednak niektórzy zatrudniający z premedytacją nie przelewają pensji pracownikom lub zwlekają z nią kilka miesięcy dla własnego zysku. Sprawdź, ile czasu ma pracodawca na wypłatę twojego wynagrodzenia. Co robić, gdy nie otrzymujesz należnych ci pieniędzy na czas? Jak uzyskać odsetki za opóźnioną pensję? Kiedy i jak możesz ubiegać się o odszkodowanie z tytułu opóźnionego wynagrodzenia?


Z artykułu dowiesz się:

  1. Ile czasu ma pracodawca na dokonanie wypłaty przy umowie o pracę, dzieło i zleceniu?
  2. Co możesz zrobić, gdy nie otrzymasz wynagrodzenia w terminie?
  3. Ile wynoszą odsetki od spóźnionego wynagrodzenia i jak je uzyskać?
  4. Kiedy możesz ubiegać się o odszkodowanie z tytułu spóźnionego wynagrodzenia?
  5. Pracodawca nie wypłacił wynagrodzenia bez umowy – co robić?

Kiedy można powiedzieć, że pracodawca spóźnia się z wypłatą?

Ile czasu ma pracodawca na wypłatę wynagrodzenia i kiedy możesz powiedzieć o braku wypłaty w terminie?To zależy przede wszystkim od rodzaju umowy. Jeśli masz:

– umowę o pracę

Zgodnie z Kodeksem pracy musisz otrzymać wypłatę w ciągu 10 pierwszych dni kolejnego miesiąca (zgodnie z art. 85 § 2 Kodeksu pracy). Dokładny termin powinien być dookreślony w twojej umowie. Zawierając ją, możesz zgodzić się na to, by pieniądze były wypłacane wcześniej niż 10 dnia miesiąca (np. każdego pierwszego, drugiego czy ósmego dnia miesiąca, ale nigdy później niż w ustawowo określonym terminie). Każda pensja wypłacona po nim jest traktowana jako spóźnienie się z wynagrodzeniem. Jeżeli w danym miesiącu termin wypłaty wypada w dzień wolny od pracy, pracodawca jest zobowiązany wypłacić Ci wynagrodzenie w dniu poprzedzającym (art. 85 § 3 Kodeksu pracy).

– umowę zlecenie

Przepisy regulujące umowę zlecenia znaleźć można w Kodeksie cywilnym.Przepisy te pozwalają na ukształtowanie zasad wynagradzania zakładających, np. płatność:

  • z góry (za dany okres lub zaplanowane zlecenie),
  •  z dołu (po wykonaniu określonego zlecenia, upływie określonego w umowie czasu),
  • częściowo z góry (otrzymujesz zaliczkę, np. na poczet materiałów służących do wykonania zlecenia, a po zakończeniu zlecenia – pozostałą część wypłaty).

Kodeks cywilny nie narzuca zleceniodawcy określonej metody. Warto pilnować, by w podpisywanej umowie znalazł się wyraźnie wskazany sposób i termin wypłaty wynagrodzenia za wykonywane zlecenie.

– umowę o dzieło

Umowę o dzieło również regulują przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 642 § 1 Kodeksu cywilnego, przyjmującemu zamówienie należy zapłacić w chwili oddania dzieła, o ile w umowie nie postanowiono inaczej. Zgodnie zaś z art. 642 § 2 Kodeksu cywilnego, gdy dzieło jest wykonywane częściami, a wynagrodzenie wylicza się za każdą z nich osobno, wówczas pieniądze, co do zasady, należą się wykonawcy z chwilą spełnienia każdego z częściowych świadczeń.

Warto pamiętać też, że zamawiający ma obowiązek odebrać dzieło zgodnie z zawartą umową (art. 643 Kodeksu cywilnego). Jeśli tego nie zrobi (bez zgłaszania jakichkolwiek zasadnych zastrzeżeń do wykonanego dzieła), nadal będzie zobowiązany do dokonania zapłaty. Co istotne, nawet jeżeli zlecający będzie miał uwagi do wykonanej przez ciebie pracy, nie są one wcale podstawą do niewypłacenia pieniędzy.

Jeśli termin płatności za wykonaną pracę jest określony w umowie, przekroczenie go oznacza spóźnienie z wypłatą. Zatrudniony na podstawi umowy o dzieło może ubiegać się o zapłatę zaległych pieniędzy nawet za 2 lata wstecz (dopiero po tym terminie roszczenie ulega przedawnieniu zgodnie z art. 646 Kodeksu cywilnego).

Opóźnienie w wypłacie wynagrodzenia i brak zapłaty za pracę – co możesz z tym zrobić?

Jakie masz możliwości, gdy pracodawca spóźnia się z wypłatą? Jeśli jest to sytuacja jednorazowa i krótkotrwała (kilka dni), czasem wystarczy po prostu dopytać, co się stało. Być może zaistniały problem nie wyniknął z winy pracodawcy, a np. z błędu w księgowości lub systemie. Jeżeli jednak opóźnienia będą się powtarzać, staną się długotrwałe i uciążliwe lub w ogóle nie otrzymasz wynagrodzenia przez kilka miesięcy, musisz sięgnąć po bardziej zdecydowane rozwiązania:

  • wystosuj pismo ponaglające do zapłaty zaległego wynagrodzenia

Możesz napisać pismo osobiście lub skorzystać z pomocy prawnika (koszt ok. 100 zł), który w twoim imieniu wystosuje wezwanie do zapłaty. Taki oficjalny dokument pokaże spóźnialskiemu pracodawcy, że nie będziesz bezczynnie czekać, aż się nad tobą ulituje;  

  • zagroź poinformowaniem o sprawie Państwowej Inspekcji Pracy

Nierzetelny pracodawca z pewnością nie zechce ryzykować kontrolnej wizyty PIP. Kary za spóźnianie się z wypłatą są bowiem bardzo wysokie (od 1.000 do 30.000 zł). Jednak takie rozwiązanie może być dla ciebie ryzykowne (prawdopodobnie znacznie pogorszy twoje relacje z pracodawcą). Jeżeli chcesz pozostać w danej firmie na dłużej, lepiej zastosować inne, polubowne rozwiązania;

  • zagroź odejściem z pracy

Niewypłacanie pensji w terminie to ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracodawcy. W związku z tym możesz nie tylko zagrozić odejściem z pracy, ale nawet rozwiązać umowę bez zachowania terminu wypowiedzenia, czyli w trybie natychmiastowym (zgodnie z art. 55 § 11 Kodeksu pracy). Twoje odejście nie zwolni jednak pracodawcy z opłacenia wszelkich zaległości wobec ciebie. Co ważne, w takiej sytuacji dodatkowo przysługuje ci prawo do odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia albo jeśli masz umowę o pracę na czas określony wówczas odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do którego umowa miała trwać, nie więcej jednak niż za okres wypowiedzenia;

wypowiedzenie pracy
  •  zgłoś skargę do Państwowej Inspekcji Pracy

Jeżeli nastąpiło naruszenie praw pracowniczych (a tym właśnie jest uchylanie się od zapłaty lub opóźnienie pensji), możesz listownie, ustnie, telefonicznie czy za pomocą poczty elektronicznej albo strony internetowej poinformować o tym okręgowy inspektorat pracy (e-skargę złożysz przez formularz na stronie internetowej PIP). Następstwem takiego zgłoszenia będzie przeprowadzenie kontroli w twoim zakładzie pracy. Twoje zgłoszenie będzie wymagało podania danych osobowych, ale nie martw się o swoją anonimowość. Pracownik PIP jest zobowiązany do nieujawniania informacji, czy czynności kontrolne są przeprowadzane w wyniku skargi, czy nie. Po kontroli otrzymasz pisemną odpowiedź inspektora pracy o jej wynikach wraz z wyjaśnieniami, jakie działania zaradcze podjął on w celu usunięcia uchybień twojego pracodawcy;

PIP

Państwowa Inspekcja Pracy może nałożyć na pracodawcę, który spóźnia się z wypłatami karę w wysokości od 1.000 do 30.000 zł.

  • złóż pozew

To rozwiązanie ostateczne, gdy wszystkie inne już zawiodą. Zanim zdecydujesz się na ten krok, najpierw ustal, jak duże zaległości ma wobec ciebie pracodawca. Jeśli nie przekraczają one kwoty 50 tys. zł, nie poniesiesz nawet opłaty sądowej (powyżej tej sumy wynosi ona 5% wartości przedmiotu sporu). Do pozwu powinieneś dołączyć, np.:

  • umowę o pracę,
  • dokumenty poświadczające, że firma nie wypłaciła ci wynagrodzenia.

Możesz też przedstawić świadków sytuacji (np. twoich współpracowników). Jeżeli wygrasz sprawę, sąd nakaże pracodawcy uregulowanie wszelkich zaległości, jakie ma wobec ciebie. Pamiętaj również, że niezależnie od tego, czy zaległości w wypłacie wynagrodzenia są duże, czy małe, czy spóźnienia zdarzają się często, czy są wyjątkową sytuacją, możesz wystąpić o odsetki od zaległego wynagrodzenia. Wniosek możesz wystosować, nawet jeśli pracodawca przekroczył termin zaledwie o kilka dni. W szczególnych wypadkach masz prawo ubiegać się również o odszkodowanie.

Odsetki od zaległego wynagrodzenia – ile wynoszą i jak je uzyskać?

Za każdy dzień opóźnienia wypłaty pracownikowi wynagrodzenia wynikającego z zawartej przez niego umowy o pracę należą się odsetki.

Odsetki są należne pracownikowi niezależnie od tego, czy poniósł w związku ze spóźnieniem jakąś szkodę, czy nie (np. wcale nie musi udowadniać, że naliczono mu odsetki za opłaty, których nie mógł dokonać przez spóźnienie wynagrodzenia). W ich naliczaniu nie są istotne też żadne dodatkowe okoliczności, nawet takie, za które pracodawca nie ponosi odpowiedzialności. Przykładowo – jeśli na dzień, w którym pracodawca powinien wypłacić pieniądze, przypada święto, to wynagrodzenie powinno zostać wysłane na konto pracownika odpowiednio wcześniej, tak by miał do nich dostęp przed ostatecznym terminem, którym jest wolnym dniem. Aktualnie wysokość odsetek w skali roku wynosi 7% zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2016 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie.

Wniosek o odsetki za opóźnienie w wypłacie wynagrodzenia

Opóźnienie w wypłacie wynagrodzenia – kiedy możesz uzyskać odszkodowanie?

Możesz domagać się od pracodawcy również odszkodowania za opóźnianie w wypłacie. Tym razem musisz jednak:

  • wykazać, że w wyniku otrzymania pieniędzy po terminie poniosłeś szkodę,
  • określić rozmiar poniesionej szkody,
  • wykazać związek przyczynowo-skutkowy między szkodą a opóźnieniem wynagrodzenia.

Chodzi o to, by udało ci się udowodnić, że skutki niewypłacenia pieniędzy w terminie miały negatywny wpływ nie tylko na twoją sytuację finansową, ale i życiową, np. wyłączono ci prąd w domu przez zwłokę z opłatą rachunku, zabrakło ci pieniędzy na leczenie lub kupienie niezbędnych  leków albo brak wynagrodzenia przez kilka miesięcy zmusił cię do poważnego zadłużenia się. Przy jednorazowych opóźnieniach z pensją uzyskanie odszkodowania może być trudne, lecz im częściej dochodzi do sytuacji, w których pieniądze nie pojawiają się na czas, i im dłużej musisz na nie czekać, tym łatwiej będzie ci udowodnić swoje racje.

Pracodawca nie wypłacił wynagrodzenia bez umowy – co robić?

Sprawa spóźnionego wynagrodzenia komplikuje się, jeśli nie masz dokumentu poświadczającego zatrudnienie, bo ty i pracodawca nie podpisaliście żadnej umowy. Jednak nawet w takiej sytuacji pracownik nie jest całkowicie bezbronny, gdy nie otrzyma pensji.

Osoba, która świadczy pracę na podstawie ustnej umowy, ma prawo nie tylko do umówionej zapłaty, ale również odsetek za jej spóźnienie. Pamiętaj, że jeśli umowa o pracę nie została zawarta z zachowaniem formy pisemnej, wówczas pracodawca obowiązany jest przed dopuszczeniem pracownika do pracy potwierdzić na piśmie ustalenia między innymi warunków umowy (np. wynagrodzenie za pracę). Jeśli nie doczekasz się umowy w wyznaczonym czasie, powinien to być dla ciebie znak ostrzegawczy, że masz do czynienia z nieuczciwą osobą. W tej sytuacji zażądaj dokumentu, a jeśli to nic nie da, niezwłocznie zawiadom inspektorat PIP.

Jeśli dogadasz się z szefem, że spiszecie dokument w ciągu najbliższych dni, a po wykonaniu części pracy nie doczekasz się swoich pieniędzy, także możesz zgłosić się do Państwowej Inspekcji Pracy, a nawet do sądu. Najpierw jednak zbierz dowody poświadczające twoją pracę w danej firmie. Mogą nimi być, np.:

  • listy obecności z twoimi podpisami,
  • dowody wcześniejszych wypłat z kasy pracodawcy,
  • służbowy ubiór z emblematem firmy,
  • zeznania świadków, potwierdzające twoją obecność w firmie.

Możesz też wystąpić o przeprowadzenie dowodu z materiałów, którymi dysponuje pracodawca (np. nagrań z kamer monitoringu czy nagrań rozmów telefonicznych wewnątrz firmy).

Ocena wiarygodności zebranych dowodów będzie należała do sądu. Jeśli orzeknie on, że ciebie i pozwanego pracodawcę łączył stosunek pracy, to osoba, która zatrudniała cię na czarno, będzie musiała zarówno wypłacić ci wynagrodzenie, jak i opłacić składki na ubezpieczenie społeczne. Jeśli wolisz załatwić sprawę polubownie, wystosuj najpierw wezwanie do wypłaty wynagrodzenia i ewentualnych świadczeń, które należą ci się w związku z pracą. Podaj w nim czas trwania twojego zatrudnienia i zajmowane stanowisko. Wyznacz też konkretny termin płatności, np. 14 dni od doręczenia lub określoną datę. Uprzedź też byłego pracodawcę, że w przypadku niewypłacenia zaległych pieniędzy skierujesz zawiadomienie do Państwowej Inspekcji Pracy i sądu pracy.

08.08.2019